Huyền Không Đại Quái
Cấu trúc quẻ, quái khí, quái vận và nguyên lý phối hợp

Một phương vị chỉ trở thành dữ kiện phong thủy khi được đặt trong một hệ quy chiếu. Cùng một độ số, người nghiên cứu có thể đọc thành phương hướng, sơn vị, quẻ tượng hoặc hào vị, tùy theo phương pháp đang sử dụng. Bởi vậy, chiều sâu của Huyền Không Đại Quái bắt đầu từ việc hiểu các lớp quy chiếu ấy và quan hệ giữa chúng.

Huyền Không Đại Quái — 玄空大卦 — là một hệ thống lý khí phong thủy vận dụng cấu trúc 64 quẻ Dịch để luận xét phương vị, sự phối hợp và thời vận. Muốn tiếp cận môn học này có hệ thống, cần đi từ cấu trúc âm dương của quẻ, đến phép bố trí quẻ trên vòng phương vị, rồi mới xét các quan hệ phối quái và điều kiện ứng dụng.

Bài viết trình bày trong phạm vi lý luận phong thủy truyền thống. Những khái niệm như khí, vận và đắc lệnh được sử dụng theo nghĩa của hệ thống, không đồng nhất với đại lượng năng lượng trong vật lý.

1. Tượng, số và vị: ba lớp cần đọc cùng nhau

Khi khảo sát một vòng Đại Quái, có thể phân biệt ba lớp thông tin.

Tượng là cấu trúc âm dương của quẻ: hào nào âm, hào nào dương; nội quái và ngoại quái được tạo thành như thế nào.

Số là những giá trị được quy nạp cho quẻ theo phép của hệ thống. Cùng một quẻ có thể mang nhiều lớp số với chức năng khác nhau.

Vị là vị trí của quẻ trên vòng phương hướng, gắn với một khoảng độ số cụ thể.

Sự phân biệt này có ý nghĩa trực tiếp khi đọc la kinh. Tên quẻ chưa cho biết đầy đủ chức năng của quẻ trong phép luận; một con số đứng cạnh quẻ cũng chưa thể được hiểu nếu chưa xác định nó thuộc vòng nào.

Chẳng hạn, số thứ tự của quẻ trong một bảng tra và số quái vận là hai loại thông tin khác nhau. Nếu lấy số thứ tự thay cho quái vận, phép tính phía sau dù thực hiện đúng vẫn xuất phát từ dữ kiện sai.

Do đó, trước khi học khẩu quyết, cần hiểu rõ mỗi vòng trên la kinh đang biểu đạt điều gì.

2. Cấu trúc 64 quẻ: nội quái, ngoại quái và hào vị

Mỗi quẻ ba hào được tạo bởi ba vị trí âm hoặc dương. Với hai khả năng tại mỗi vị trí, ta có:

2³ = 8 quẻ đơn.

Khi chồng hai quẻ đơn, ba hào phía dưới thành nội quái, ba hào phía trên thành ngoại quái. Tổng số tổ hợp là:

8 × 8 = 64 quẻ kép.

Theo quy ước đọc hào, quẻ được xét từ dưới lên: sơ hào, nhị hào, tam hào, tứ hào, ngũ hào và thượng hào.

Điều cần chú ý là việc đổi chỗ nội quái và ngoại quái thường tạo thành một quẻ khác. Chẳng hạn:

• Càn trên, Khôn dưới là Thiên Địa Bĩ.

• Khôn trên, Càn dưới là Địa Thiên Thái.

Hai quẻ sử dụng cùng hai quẻ đơn nhưng khác vị trí cấu thành. Ví dụ này cho thấy trong Dịch học, quan hệ phụ thuộc vào cả thành phần lẫn trật tự.

Hướng dẫn la kinh của Pierfrancesco Ros cũng phân biệt các vòng quẻ, số và hào, thay vì xem chúng như một lớp thông tin duy nhất.

3. Từ cấu trúc quẻ đến vòng phương vị

Khi đưa 64 quẻ lên vòng tròn, mỗi quẻ được gắn với một khoảng phương vị. Trong mô hình chia đều:

360° ÷ 64 = 5,625° cho mỗi quẻ.

Nếu tiếp tục phân mỗi quẻ thành sáu hào vị:

360° ÷ 384 = 0,9375° cho mỗi hào vị.

Các phép chia này giúp hiểu mức độ phân định của mô hình. Tuy nhiên, để xác định một độ số thuộc quẻ nào, còn cần biết vị trí khởi quẻ và chiều sắp xếp của vòng quẻ.

Một bảng chỉ có tên 64 quẻ nhưng thiếu quy ước phương vị chưa đủ để dùng làm bảng tra hướng. Tương tự, hai hình vẽ có thể trông khác nhau vì cách xoay trang hoặc đặt phương Nam ở phía trên; phải đối chiếu mốc độ số trước khi kết luận chúng khác hệ thống.

Vòng 24 sơn và vòng 64 quẻ cũng cần được phân biệt. Theo phép chia đều, mỗi sơn rộng 15°, trong khi mỗi quẻ rộng 5,625°. Tỷ lệ:

15 ÷ 5,625 = 8/3.

Vì không phải một số nguyên, không thể giản lược rằng mỗi sơn chứa đúng một số quẻ nguyên vẹn. Khi đọc đồng thời hai vòng, cần đối chiếu theo độ số cụ thể.

4. Quái khí: phép quy nạp để xét quan hệ

Trong cách trình bày Đại Quái thường gặp, quái khí gắn với một lớp số và ngũ hành dùng để xét sự phối hợp giữa các quẻ. Những cặp Hà Đồ được sử dụng gồm:

Cặp số Ngũ hành quy nạp 1 – 6 Thủy ; 2 – 7 Hỏa ; 3 – 8 Mộc ; 4 – 9 Kim

Đây là phép quy nạp riêng trong hệ thống. Không nên tự động lấy ngũ hành quen thuộc của tên quẻ từ một môn khác để thay thế.

Về mặt suy luận, quái khí cung cấp một cách phân loại. Sau khi xác định các quẻ liên quan, người luận mới xét chúng có quan hệ gì theo phép đang dùng.

Điều này khác với việc nhìn thấy một con số rồi lập tức kết luận cát hung. Một giá trị chỉ có ý nghĩa trong quan hệ với giá trị khác, đối tượng được phối và điều kiện của phép phối.

5. Quái vận: lớp thông tin về thời tính

Quái vận là một lớp thông tin khác với quái khí. Trong một cách quy nạp phổ biến, nó được xác định qua quan hệ giữa ba hào nội quái và ba hào ngoại quái. Các giá trị thường gặp là 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, không có giá trị 5 trong bảng quái vận ấy.

Cần phân biệt hai câu hỏi:

Quẻ mang quái vận nào?

Đây là việc xác định thuộc tính của quẻ theo bảng và phép quy nạp.

Quẻ được luận như thế nào trong thời kỳ đang xét?

Đây là việc áp dụng quy tắc thời vận vào thuộc tính đã xác định.

Hai câu hỏi liên quan nhưng không đồng nhất. Không thể chỉ thấy một con số trùng với tên vận hiện tại rồi coi đó là lời giải đầy đủ cho cả cuộc đất.

Khi nghiên cứu, cũng cần tách quái vận của quẻ, vận dùng trong phép Đại Quái và vận lập bàn của Phi Tinh. Nếu một phương pháp kết hợp các yếu tố ấy, phải giải thích được quy tắc kết hợp.

6. Phối quái: từ quan hệ số đến điều kiện thành cách

Trong tài liệu Đại Quái, những thuật ngữ thường được nhắc đến gồm Nhất Quái Thuần Thanh, Hợp Thập và Hợp Sinh Thành.

Ở mức khái quát, chúng lần lượt liên quan đến sự đồng nhất của lớp số được xét, quan hệ tổng bằng mười và quan hệ các cặp sinh thành. Tuy nhiên, muốn sử dụng phải xác định rõ phép đang xét quái khí hay quái vận và phối hợp những thành phần nào.

Ví dụ, phép tính 1 + 9 = 10 chỉ xác nhận quan hệ số học. Để gọi đó là một quan hệ có ý nghĩa trong phép luận, còn phải trả lời:

• Hai số thuộc cùng lớp thông tin hay khác lớp?

• Chúng đại diện cho hướng, tọa, thủy hay đối tượng nào?

• Phép phối yêu cầu hai thành phần hay một cấu trúc nhiều thành phần?

• Những điều kiện đi kèm đã được đáp ứng chưa?

Chính các điều kiện này làm nên nội dung học thuật của một phép quyết. Nếu bỏ chúng, khẩu quyết dễ bị biến thành phép ghép số tùy ý.

7. Quan hệ giữa lý khí và hình thế

Trong nghiên cứu Đại Quái, phương vị được đọc cùng đối tượng ngoài thực địa. Đặt các quan hệ quẻ và hào bên cạnh cảnh quan, sơn thủy, cửa, cổng và đường đi.

Về phương pháp, cần tách hai thao tác.

Thao tác thứ nhất là nhận diện đối tượng: đâu là công trình đang xét, điểm quy chiếu ở đâu, yếu tố cảnh quan nào được đưa vào phép luận.

Thao tác thứ hai là quy nạp đối tượng vào mô hình: phương vị ấy thuộc quẻ nào, mang lớp số nào và được phối hợp theo quy tắc gì.

Nếu nhận diện đối tượng không nhất quán, bảng tra đúng vẫn có thể dẫn đến kết luận thiếu cơ sở. Đây là lý do một bản luận cần có sơ đồ, vị trí đo và giải thích về đối tượng được chọn.

8. Đại Quái địa lý và Đại Quái trạch nhật

Một số hệ thực hành mở rộng Đại Quái sang việc chọn thời điểm, quy đổi dữ kiện lịch pháp thành quẻ để xét quan hệ với phương vị hoặc người chủ sự. Đây là một phần chuyên biệt, có quy tắc chuyển đổi riêng.

Cần phân biệt quẻ được xác định từ phương vị với quẻ được xác định từ thời gian. Chúng có thể cùng được biểu diễn bằng sáu hào, nhưng dữ kiện đầu vào khác nhau.

Bởi vậy, học trạch nhật Đại Quái đòi hỏi nắm được phép quy đổi trước khi học phối hợp. Một bảng quẻ đẹp hoặc một tổ hợp số thuận mắt chưa đủ thay thế cho quá trình ấy.

9. Chiều sâu của việc học nằm ở khả năng giải thích

Một bản luận có tính học thuật cần cho phép người đọc lần ngược từ kết luận về dữ kiện ban đầu:

Đối tượng khảo sát → độ số → quẻ → lớp số → quan hệ phối hợp → điều kiện áp dụng → nhận định.

Ở mỗi bước, người nghiên cứu cần biết mình đang sử dụng quy ước nào. Khi đối chiếu tài liệu có khác biệt, nên ghi nhận sự khác biệt, kiểm tra cách đọc hào, vị trí nội ngoại quái và hệ truyền thừa trước khi ghép các bảng lại với nhau.

Huyền Không Đại Quái vì thế đòi hỏi đồng thời năng lực đọc tượng, hiểu số và xác định vị. Sự tinh tế của môn học nằm trong quan hệ giữa các lớp ấy; sự nghiêm cẩn của người học thể hiện ở việc trình bày rõ từng bước, không dùng danh xưng “bí truyền” để thay cho lời giải thích.

Hiểu được một phép quyết là hiểu nó bắt đầu từ đâu, vận hành qua những điều kiện nào và có thể đưa đến nhận định trong phạm vi nào. Đó là nền tảng để việc nghiên cứu đi sâu và giữ được tính nhất quán.